Adoptuj.pl Adopcja - porady, akty prawne, ośrodki adopcyjne.

I. Kwestię przysposobienia zagranicznego dzieci z terenu Polski regulują następujące przepisy prawne:

• Ustawa Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (Dział II art. 114-127)
• Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 30 września 2005 r. w sprawie ośrodków adopcyjno-opiekuńczych (Dz. U. Nr 205, poz. 1701)
• Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 5 października 2004 r. w sprawie centralnego banku danych o dzieciach oczekujących na przysposobienie oraz ośrodków adopcyjno-opiekuńczych upoważnionych do współpracy z licencjonowanymi przez rządy innych państw organizacjami lub ośrodkami adopcyjnymi .
• Konwencja o prawach dziecka (ratyfikowana przez Polskę w 1991 r.)
• Konwencja o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego (sporządzona w Hadze i przyjęta przez Polskę w 1993 r.)

II. Na mocy obowiązujących przepisów prawnych lokalne ośrodki adopcyjne (np. Ośrodek Adopcyjno – Opiekuńczy w Rzeszowie) nie mogą w sposób bezpośredni stać się organizatorem adopcji zagranicznych dzieci z naszego województwa. Organem Centralnym w rozumieniu koordynatora i decydenta w sprawach przysposobienia międzynarodowego jest Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej – Departament Pomocy Społecznej, 00-513 Warszawa, ul. Nowogrodzka 1/3/5. Natomiast ośrodkiem w Polsce uprawnianym przez Ministra do kwalifikowania dzieci do adopcji zagranicznej jest wyłącznie Publiczny Ośrodek Adopcyjno – Opiekuńczy w Warszawie, ul. Nowogrodzka 75.
Natomiast do współpracy z licencjonowanymi przez rządy innych państw organizacjami lub ośrodkami adopcyjnymi w zakresie przysposobienia zagranicznego są wyłącznie ośrodki:

a. Publiczny Ośrodek Adopcyjno – Opiekuńczy
Ul. Nowogrodzka 75
Warszawa
Tel: (0-22) 621-10-75. 622-03-71
b. Katolicki Ośrodek Adopcyjno – Opiekuńczy
Ul. Ratuszowa 5
Warszawa
Tel: (0-22) 818-54-30
c. Krajowy Ośrodek Adopcyjno – Opiekuńczy TPD
Ul. Krakowskie Przedmieście 6.
Warszawa
Tel: (0-22) 435-46-88

Ośrodki te decydują o zakwalifikowaniu dziecka z Polski do adopcji zagranicznej jak również weryfikują i kwalifikują dokumenty rodzin zagranicznych przesłane przez organizacje i ośrodki adopcyjne.
Na podstawie § 8.1 pkt. 4 Rozporządzenia w sprawie ośrodków adopcyjno – opiekuńczych, „osobom zgłaszającym gotowość przysposobienia dziecka, ośrodek nie może umożliwiać kontaktu z dzieckiem i ujawnić o nim informacji przed zakwalifikowaniem dziecka do tego przysposobienia”. Zatem spontaniczne kontakty jakiejkolwiek rodziny zagranicznej z dziećmi w domu dziecka są w świetle przepisów obowiązujących w Polsce niemożliwe.

III. Procedura kwalifikowania dzieci polskich do adopcji zagranicznej.
1. Sąd pozbawia rodziców dziecka władzy rodzicielskiej oraz wyznacza opiekuna prawnego do reprezentowania jego interesów.
2. Sąd (lub dom dziecka) zgłasza do ośrodka adopcyjnego możliwość adopcji dziecka.
3. Ośrodek adopcyjny przez 1 miesiąc poszukuje rodziny dla dziecka. Jeżeli znajdzie rodzinę, następuje adopcja krajowa, jeżeli nie  - pkt 4.
4. Ośrodek adopcyjny rozsyła informacje o dziecku do 16 ośrodków adopcyjnych na terenie Polski, które prowadzą Wojewódzkie Banki Danych o Dzieciach. Jeżeli ośrodek znajdzie rodzinę w Polsce, następuje adopcja, jeżeli nie –
pkt 5.
5. Jeżeli ośrodki w Polsce nie znajdą rodziny dla dziecka w terminie do 1 miesiąca, informacja o dziecku zostaje przekazana do Centralnego Banku Danych o Dzieciach (prowadzą je wymienione wyżej ośrodki w Warszawie). Dziecko jest przez jeden z wyznaczonych ośrodków kwalifikowane do adopcji zagranicznej.
6. Ośrodek warszawski, prowadzący Centralny Bank Danych poszukuje rodziny zagranicznej, korzystając z bazy danych rodzin, które zostały już wcześniej zakwalifikowane.
7. Rodzina zagraniczna kierowana jest na kontakt z dzieckiem do ośrodka adopcyjnego i domu dziecka, w którym przebywa zgłoszone dziecko. W przypadku pozytywnego kontaktu, następuje przysposobienie dziecka przed polskim sądem (w dalszej kolejności przed sądem w kraju pochodzenia rodziny adopcyjnej)

IV. Pozyskiwanie i kwalifikowanie rodzin adopcyjnych z innych państw.
Rodzina zagraniczna, zamieszkująca poza granicami Polski ubiegając się o adopcję dziecka powinna zwrócić się do organizacji adopcyjnej w swoim kraju, która posiada licencję na współpracę z instytucjami adopcyjnymi
w Polsce. Organizacje te działając wg. ściśle określonych procedur i zgodnie z prawem swojego kraju oraz umowami międzynarodowymi przygotowują, szkolą i kwalifikują rodziny adopcyjne. Przygotowują także dokumenty rodziny wymagane zarówno przez władze kraju jak i stronę polską.
Biorąc pod uwagę powyższe wymagania formalne, każda organizacja zagraniczna zajmująca się adopcją powinna uzyskać licencję do współpracy z naszym krajem a następnie zgłosić gotowość do współpracy w jednym z uprawnionych do tego ośrodków adopcyjnych w Warszawie.

Informacja o możliwościach i procedurach adopcji zagranicznej dla dzieci z Polski

ADOPCJA ZAGRANICZNA W PRAWIE POLSKIM

W prawie polskim adopcja uregulowana jest w Dziale II Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego – KRO (art. 114-127 k.r.o).
Zgodnie z art. 114 (2) (przysposobienie zagraniczne) należy rozumieć przysposobienie małoletniego obywatela polskiego, zamieszkałego w kraju, powodujące przeniesienie dziecka na stałe za granicę.
KRO posługuje się pojęciem zmiany dotychczasowego miejsca zamieszkania przysposabianego w RP, na miejsca zamieszkania w innym państwie. Miejsce zamieszkania dziecka określone jest w art. 26 i 27 KC – jeżeli dziecko faktycznie przebywa za granicą mając miejsce zamieszkania w Polsce, to dopuszczalne jest przysposobienie takiego dziecka przez osoby mające miejsce zamieszkania za granicą.
Adopcji zagranicznej mogą dokonywać także obywatele polscy stale zamieszkujący za granicą. Art. 114(2) nie określa bowiem, aby adopcja zagraniczna mogła być dokonywana wyłącznie przez cudzoziemców. Wydaje się nawet iż, dokonanie przysposobienia przez obywateli polskich stale zamieszkujących za granicą może być uznane-w konkretnym przypadku-za korzystniejsze z punktu widzenia dobra dziecka, aniżeli przysposobienie przez cudzoziemców.

PRZESŁANKI ADOPCJI ZAGRANICZNEJ

Do przysposobienia zagranicznego może dojść dopiero wówczas gdy:
1) zostanie ustalone, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności dotyczących dziecka, że odpowiednim zastępczym środowiskiem rodzinnym jest rodzina adopcyjna,
2) po stwierdzeniu, że w kraju nie jest możliwe przysposobienie dziecka.

Ad 1)
Dokonanie wspomnianych ustaleń jest niezbędne dla stwierdzenia czy dokonanie przysposobienia powstaje w zgodności z dobrem dziecka. W wypadku rozpoznania sprawy o przysposobienie przez osoby na stałe zamieszkujące za granicą, dziecka wychowującego się w naturalnej rodzinie, sąd obowiązany jest szczególnie wnikliwie rozważyć, czy wskutek orzeczenia przysposobienia małoletni nie zostanie wyrwany z normalnie funkcjonującej rodziny naturalnej ,ze szkoły , w której osiąga dobre wyniki, z otoczenia w którym wyrósł i zostanie przeniesiony do środowiska, w którym nie będzie mógł się porozumieć np.: z powodu nieznajomości języka (tak SN w orz. z 26.4.1972 r., III CRN 20/72, OSN 1972, poz. 186).

Ad 2)

Po ustaleniu, iż odpowiednim środowiskiem naturalnym dla dziecka jest rodzina adopcyjna, konieczne jest ustalenie, czy jest możliwe przysposobienie dziecka w Polsce. Omawiany przepis kreuje więc zasadę pierwszeństwa przysposobienia krajowego przed przysposobieniem zagranicznym.
Zasada ta funkcjonowała jeszcze przed wprowadzeniem jej do przepisów KRO.
Zgodnie z uchwałą SN 7 z 12.6.1992 r., III CZP 48/92, OSN 1992, poz. 179 „przysposobienie dziecka polskiego, związane z przeniesieniem do innego kraju, może nastąpić, jeżeli nie ma możliwości umieszczenia go na równorzędnych warunkach w rodzinie zastępczej lub adopcyjnej, na terenie Polski„.

Wspomniana zasada nie znajduje zastosowania gdy:

1. wnioskodawca w sprawie o przysposobienie jest krewnym lub powinowatym małoletniego, którego wniosek dotyczy oraz
2. wnioskodawca przysposobił wcześniej brata lub siostrę osoby mającej być przysposobioną.

Kolejną przesłanką adopcji zagranicznej jest jej dopuszczalność wówczas, gdy tylko w ten sposób można zapewnić dziecku odpowiednie zastępcze środowisko rodzinne. Przesłanka ta wymaga ustalenia, że dla dziecka, które ma być przysposobione, odpowiednim środowiskiem (zastępczym) rodzinnym jest tylko rodzina adopcyjna, a nie inne formy zastępczego środowiska wychowawczego, jak np.; rodzina zastępcza.
Dopiero w dalszej kolejności nastąpić powinno ustalenie, że nie jest możliwe przysposobienie dziecka w Polsce. Następną przesłanką jest zgoda rodziców na adopcję zagraniczną. Oczywiście zgoda rodziców jest wymagana w tych wypadkach, w których wskazują na to przepisy KRO, dotyczące tej zgody.

TRYB KWALIFIKOWANIA DO ADOPCJI

Tryb ten został po raz pierwszy określony w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 17.8.1993 r. w sprawie ośrodków adopcyjno-opiekuńczych (Dz.U. Nr. 84, poz. 394), a następnie w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 lutego 2001 r. (Dz. U. Nr 84, poz. 132)
Uprawnionym do kwalifikowania dzieci do adopcji zagranicznej jest, wskazany w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 września 2001r (Dz.U. Nr 106, poz. 1157;  Publiczny Ośrodek Adopcyjno-Opiekuńczy w Warszawie.
Współpracą międzynarodową w dziedzinie przygotowania polskich dzieci do adopcji zagranicznej mogą, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Ministra Edukacji Narodowej, prowadzić: Publiczny Ośrodek Adopcyjno –Opiekuńczy w Warszawie, Katolicki Ośrodek Adopcyjno – Opiekuńczy oraz Krajowy Ośrodek Adopcyjno-Opiekuńczy Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. Wszystkie te ośrodki mogą prowadzić tę działalność tylko z takimi organizacjami zagranicznymi, które mają  stosowne upoważnienie do współpracy międzynarodowej w dziedzinie przysposobienia.
Zgodnie z zasadą pierwszeństwa adopcji krajowej przed zagraniczną w pierwszej kolejności poszukuje się polskich rodzin adopcyjnych. Poszukiwań dokonuje ten ośrodek adopcyjno-opiekuńczy, do którego zostało zgłoszone dziecko. Jeżeli 1-miesięczne poszukiwania nie przynoszą rezultatu, wówczas dziecko powinno być zgłoszone do centralnego banku danych. Za pośrednictwem tegoż banku, przez kolejny miesiąc, kontynuowane są poszukiwania odpowiedniej polskiej rodziny adopcyjnej (zamieszkałej na terytorium Polski). Dopiero po bezskutecznym poszukiwaniu  może nastąpić adopcja zagraniczna.

Uregulowania ogólne dotyczące adopcji można znaleźć w ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o prawach dziecka (Dz.U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526). Zgodnie z art. 21 tej Konwencji „państwa – strony uznające lub dopuszczające system adopcji zapewniają, aby dobro dziecka było najwyższym względem i będą traktować adopcję związaną z przemieszczeniem dziecka do innego kraju jako zastępczy środek opieki nad dzieckiem, jeżeli nie może być ono umieszczone w rodzinie zastępczej lub adopcyjnej, albo nie można mu zapewnić w żaden inny odpowiedni sposób opieki w kraju jego pochodzenia. Sąd Najwyższy stwierdził, że przysposobienie dziecka polskiego, związane
z przeniesieniem do innego kraju, może nastąpić jeżeli nie ma możliwości umieszczenia go na równorzędnych warunkach w rodzinie zastępczej lub adopcyjnej na terenie polski. W postępowaniu tym decydujące znaczenie ma nadrzędny interes dziecka (art. 20 ust 3 i art. 21 lit. b Konwencji o Prawach Dziecka, Dz.U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526). Przepisy art. 21 lit d i e oraz art. 35 Konwencji wymagają, by pośrednictwo adopcyjne prowadzone było przez organy kompetentne i wyspecjalizowane, współpracujące z odpowiednimi organizacjami zagranicznymi na podstawie stosowanych porozumień i umów.

Aktem prawa  międzynarodowego szczegółowo określającym nie tylko zasady adopcji ale także zasady współpracy państw przy dokonywaniu adopcji zagranicznych, jest Konwencja o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego, sporządzona w Hadze dnia 29 maja 1993 r. Konwencja ta ma na celu stworzenie zabezpieczeń gwarantujących, że przysposobienia międzynarodowe są dokonywane w najlepszym interesie dziecka i z poszanowaniem jego fundamentalnych praw, uznanych w prawie międzynarodowym. Konwencje stosuje się, jeżeli dziecko na stałe zamieszkałe w jednym Umawiającym się Państwie (państwo pochodzenia) zostało, jest lub będzie wywiezione do innego Umawiającego się Państwa (państwo przyjmujące) bądź po jego przysposobieniu w państwie pochodzenia przez małżonków na stale zamieszkałych w państwie przyjmującym albo w celu takiego przysposobienia w państwie przyjmującym lub w państwie pochodzenia. Konwencja odnosi się jedynie do tych przysposobień, które tworzą stosunek pokrewieństwa, jaki istnieje miedzy rodzicami a dzieckiem. Przysposobienie do którego odnoszą się postanowienia konwencji, może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy właściwe organy państwa pochodzenia ustaliły, że dziecko może być przysposobione i stwierdziły, że przysposobienie międzynarodowe pozostaje w najlepszym interesie dziecka.

Adopcja, którą określają przepisy konwencji może mieć miejsce tylko wtedy gdy właściwe organy państwa przyjmującego:

- stwierdziły, że przyszli przysposabiający są odpowiedni i właściwi do przysposobienia,
- upewniły się, że przyszłym przysposabiającym udzielono niezbędnych porad,
- stwierdziły, że dziecko jest lub będzie uprawnione do wyjazdu i stałego pobytu w tym państwie.

Każda decyzja podjęta w państwie pochodzenia o powierzeniu dziecka przyszłym przysposabiającym może być podjęta jedynie wtedy, gdy organ centralny tego państwa upewnił się, że przyszli przysposabiający wyrazili na to zgodę, gdy została zaaprobowana ta decyzja, gdy organy obu państw wyraziły zgodę na prowadzenie postępowania o przysposobienie i gdy zostało stwierdzone, że przyszli przysposabiający są odpowiedni do przysposobienia oraz że dziecko ma lub będzie miało pozwolenie na wyjazd i stały pobyt w państwie przyjmującym.
Jeżeli przysposobienie ma mieć miejsce po przekazaniu dziecka do państwa przyjmującego, zaś organ centralny tego państwa uzna, że pozostawanie dziecka z przyszłymi przysposabiającymi nie leży już w jego najlepszym interesie, podejmuje on środki niezbędne dla ochrony dziecka. Organ może doprowadzić do odebrania dziecka od osób, które zamierzały je przysposobić i w tym wypadku musi zorganizować dla niego opiekę tymczasową, a w ostateczności zapewnia powrót dziecka jeżeli interes dziecka tego wymaga.
Przysposobienie potwierdzone przez właściwy organ państwa, w którym przysposobienie miało miejsce, jako dokonane zgodnie z konwencją, jest uznawane za posiadające moc prawną w innych Umawiających się Państwach. Uznania przysposobienia można odmówić w Umawiającym się Państwie jedynie w przypadku, gdy przysposobienie jest sprzeczne z jego porządkiem publicznym, przy uwzględnieniu nadrzędnego interesu dziecka.
Międzynarodowe dokumenty dotyczące praw człowieka jednoznacznie uznają, że państwo ma rodzinę wspierać, pomagać jej, a ingerencja państwa w życie rodzinne winna ograniczać się do sytuacji szczególnych. W rezolucjach i rekomendacjach Rady Europy dotyczących dzieci i opieki nad dziećmi - Rezolucja nr 33 (77) w sprawie umieszczenia dzieci poza rodzina czy Rekomendacja nr 1071 ( 1998) w sprawie instytucjonalnej opieki nad małymi dziećmi- podkreśla się iż należy unikać umieszczania dzieci poza rodziną, poprzez udzielenie rodzicom wszelkiej możliwej pomocy.

Uwaga!