... z prawnego punktu widzenia

Adopcja (z łacińskiego adoptio - usynowienie) oznacza przysposobienie prawne cudzego dziecka i uznanie go za własne. Zadaniem jej jest związanie dziecka z rodziną na całe życie. Między dzieckiem a rodziną przysposabiającą powstają relacje prawne takie jak w rodzinie biologicznej. W polskim systemie prawnym wyróżnia się trzy rodzaje adopcji: przysposobienie pełne, niepełne i całkowite.

Przysposobienie pełne polega na zerwaniu więzi dziecka z jego biologiczną rodziną na rzecz całkowitego włączenia go do rodziny adopcyjnej. Ustają wszelkie prawa i obowiązki w stosunku do rodziców i krewnych, a powstają relacje rodzinne z nowymi rodzicami i krewnymi. Taka forma przysposobienia jest regułą w naszym systemie prawnym.

Przysposobienie niepełne oznacza taką formę adopcji, która polega na przyjęciu dziecka przez nowych opiekunów bez zrywania więzi prawnych z rodziną biologiczną. Przysposabiający stają się rodzicami, ale dalszych krewnych - babcie, dziadków, ciocie, wujków - dziecko ma nadal w swojej rodzinie biologicznej. Przysposobienie niepełne stosuje się w praktyce bardzo rzadko i w przypadkach, gdy wymaga tego dobro dziecka. Jest to dość kontrowersyjna forma adopcji, ponieważ oznacza włączenie dziecka jednocześnie do dwóch rodzin.

Przysposobienie całkowite, zwane inaczej anonimowym, najbardziej wiąże dziecko z nową rodziną. Mamy z nim do czynienia wtedy, gdy rodzina biologiczna wyraża zgodę na anonimowe powierzenie dziecka nowej rodzinie. Zgodę tę, tak zwaną blankietową, wyrażają rodzice dziecka przed sądem opiekuńczym sześć tygodni po jego narodzinach. Rodzice tracą prawa do dziecka na zawsze, przysposobienie całkowite jest bowiem nierozwiązywalne.

...z historycznej perspektywy

Instytucja adopcji znana jest już od starożytności, regulacje prawne jej dotyczące istniały między innymi w Grecji i Rzymie kilkaset lat przed naszą erą. Przysposabiano wówczas głównie chłopców dla zachowania ciągłości rodu i kultu przodków. W średniowieczu sprawami adopcji zajmował się przede wszystkim Kościół. W Polsce instytucja przysposobienia ma również bardzo bogate tradycje: pierwsze odnotowane przypadki sięgają IX wieku. Na przestrzeni dziejów zmieniały się formy i cele adopcji, na przykład w Polsce szesnastowiecznej, a także później, służyła ona głownie celom majątkowym. Nie zawsze miała na celu dobro dziecka.

Na szerszą skalę tworzenie zastępczych środowisk dla dzieci osieroconych rozwinęło się w Polsce dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym. Najczęściej umieszczano wówczas dzieci w rodzinach zastępczych, głównie wiejskich. W Ludowej najbardziej faworyzowaną przez państwo formą opieki nad dziećmi osieroconymi były duże placówki opiekuńcze - domy dziecka, podlegające kuratoriom i Ministerstwu Oświaty. Ta nadmierna centralizacja i upaństwowienie opieki nad sierotami, a także likwidacja wielu instytucji i stowarzyszeń społecznych, mających bogate tradycje w tej mierze, odbijały się niekorzystnie na dzieciach.

Pozytywny zwrot nastąpił dopiero w latach sześćdziesiątych, kiedy to zaczęto tworzyć sieć ośrodków adopcyjno-opiekuńczych. Również wtedy uruchomiono instytucję rodzin zastępczych i domów rodzinnych. W dalszym ciągu jednak monopol na przeprowadzanie adopcji miało państwo.

Lata 90-te stanowią kolejny przełom w tej dziedzinie. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z roku stworzyło możliwość powoływania niepublicznych ośrodków adopcyjno-opiekuńczych. Działania te mają na celu decentralizację placówek opiekuńczych i monopolu państwowego w tej dziedzinie. Obecnie na Polski działa około 70 ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, w tym większość państwowych, część prowadzonych przez Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, kilkanaście przez kościelne osoby prawne.

...w aspekcie psychologicznym

Adopcja jest szansą dla osieroconych i opuszczonych dzieci, dla bezdzietnych małżeństw, a także dla rodziców, którzy z różnych przyczyn nie mogą wychowywać własnych dzieci. Małżonkom, którzy bezskutecznie od lat starają się o potomka, przysposobienie daje możliwość stworzenia pełnej rodziny, dziecku zaś przynosi szansę normalnego rozwoju w optymalnych dla niego warunkach. Adopcja może być także drogą wyjścia dla rodziców, którzy nie mogą bądź nie chcą wychowywać sami swoich dzieci.

Adopcja nie jest jednorazowym aktem, którego finałem jest przyznanie przez sąd rodzinny prawa do opieki rodzicielskiej nad dzieckiem - jest bardzo długim i procesem, podczas którego obie strony uczą się rozumieć i kochać siebie nawzajem. Potrzeba tu jeszcze więcej miłości niż w naturalnym rodzicielstwie - trzeba bowiem przekroczyć barierę braku pokrewieństwa.

Adopcja jest niewątpliwie aktem wielkiej odwagi ze strony ludzi, decydujących się na przyjęcie cudzego dziecka pod swój dach, jest deklaracją wytrwałości, gotowości do poświęceń i wyrzeczeń. Ale adopcja jest nie tylko dawaniem, jest również otrzymywaniem: miłości dziecka, któremu stworzono szansę życia w rodzinie.